ادامه آشنایی کلی با نماتد:

مشخصات خانواده‌ها: 

خانواده Tylenchidae:

 کرمی شکل و کوچک 0.37 – 1.3 میلیمتر. شیارهای روی کوتیکول و شبکه کوتیکولی ضعیف. استایلت معمولا کوچک و ظریف. پروکورپوس استوانه‌ای و حباب میانی کم و بیش رشد کرده. ایستموس استوانه‌ای بلند. دستگاه تناسلی ماده اکثرا Monodelphic و بندرت didelphic . کیسه عقبی رحم کوتاه. دم، طویل و مخروطی تا نخی شکل. تنها خانواده‌ای که منافذ آمفید آن روی قسمت جانبی سر قرار دارد. دارای 5 زیرخانواده و حدود 32 جنس که از نظر اقتصادی خسارت آنها اهمیتی ندارد. جنس ها: Tylenchus, Filenchus, Boleodorus, Mitranema, Irantylechus, Basiria,    و Psilenchus که استثناء دوتخمدانه میباشد.

 

 

ادامه نوشته

ادامه آشنایی کلی بانماتد:

دستگاه تولیدمثل نر: 

این دستگاه در کل شامل بیضه Testis که اگر تک بیضه باشد Monorchic و دو بیضه Diorchic گویند، مخزن ذخیره اسپرم Seminal vesicle، لوله Vas deferense و آلت جفت‌گیری Spicule است. مکانیزم تولید اسپرم همانند مکانیزم تولید تخمک در نماتدهای ماده است. در این دستگاه مجرایی که بعد از ناحیه Growth zone قرار دارد Vas efference نامیده میشود و بعد از آن کیسه ذخیره اسپرم  Seminal vesicleو بعد از آن لوله دیگری قرار دارد که اسپرمها را از کیسه ذخیره خارج میکند، بنام Vas deferense . در اطراف v.d تا هشت غده Ejaculatory glands وجود دارد که موادی لزج‌مانند و انرژی‌زا تولید میکنند و در جریان حرکت اسپرمها میریزند تا هم حرکت و انتقال را آسان کند و هم منبع ذخیره انرژی برای اسپرمها باشد. کلواک Cloaca قسمتی است که از ادغام منفذ تناسلی با قسمت انتهایی روده (دستگاه گوارشی) در نماتدهای نر ایجاد میشود. نماتدهای نر معمولا دارای یک جفت اندام جفت‌گیری بنام اسپیکول Spicules در ناحیه دم هستند که از کیسه مخصوصی در کلواک خارج میشود. جنس اسپیکول سخت و از کوتیکول پوشیده شده است. هر اسپیکول به دو جفت ماهیچه برای حرکت متصل است. در بسیاری از نماتدها در زیر اسپیکول اندام سخت دیگری بنام جوبرناکولوم gubrnaculum وجود دارد که نقش هدایت‌کننده اسپیکول‌ها را بر عهده دارد.

ادامه نوشته

ادامه آشنایی کلی بانماتد:

مشخصات Secernentea:

1. منفذ آمفیدها سوراخ یا شکاف مانند و همیشه روی لب های جانبی قرار دارد. 

2. اکثرا فازمید دارند و عموما در قسمت خلفی بدن قرار دارد. 

3. سیستم دفعی ترشحی لوله‌ای دارند. 

4. نرها عموما دارای یک بیضه هستند. 

5. وجود پرده بورسا در نماتدهای نر عمومیت دارد. 

6. آلت تناسلی نر Spicules تیغه‌ای شکل است. 

7. مری اشکال مختلف دارد و دارای سه غده است. 

8. تقریبا همه آنها خاکزی هستند. 

9. اکثرا دارایDirid 

   

ادامه نوشته

ادامه آشنایی کلی با نماتد:

 تولید مثل نماتدها: 

تولیدمثل در نماتدها اصولا از اثر جفت‌گیری دو نماتد نر و ماده حاصل میشود که اصطلاحا آن را dioecious نامند. گرچه انواع مختلف تغییرات از قبیل نر-ماده‌ای Hermaphroditism و بکرزائی Parthenogenesis در بین نماتدها وجود دارد. در حالت هرمافرودیسم معمولا در بدن یک نماتد ماده یک تخمدان gonad وجود دارد که هم اسپرم تولید میکند و هم سلول‌های نطفه ماده (تخمک). معمولا اول اسپرم ترشح شده و در زمان تولید نطفه ذخیره میگردد. البته تولید همزمان نطفه ماده و اسپرم نیز دیده شده است. این عمل توسط یک دستگاه تولیدمثل صورت میگیرد. این نوع تولیدمثل در نماتدهای آزادزی مانند راسته Rhabditida معمول است. نماتد Caenorhabditis elegans تا اواخر لارو سن 3 اسپرم سازی میکند و در مرحله بلوغ تخم ایجاد میکند.

 

ادامه نوشته

ادامه آشنایی کلی با نماتد:

ادامه آشنایی کلی با نماتد:

بخشهای مختلف مری: 

(بررسی در Tylenchoid) 

مری از قسمتهایی تشکیل شده که به شرح زیر است 

قسمت اول بنام corpus یا تنه بوده که خود از دو قسمت باریک جلویی بنام procorpus و قسمت حبابی شکل عقبی بنام metacarpus یا حباب میانی median bulb که اغلب دارای دریچه میباشد شکل یافته است. قسمت دوم isthmus یا تنگه، باریکه که ناحیه باریکی از مری است و متاکرپوس را به قسمت انتهایی مری متصل میکند. قسمت سوم حباب انتهایی basal bulb یا terminal bulb میباشد که قسمت توسعه یافته مری میباشد و غدد مترشحه مری در آن قرار گرفته است. از 3 غده حباب انتهای مری یک عدد پشتی (dorsal) و دو عدد شکمی‌جانبی (subventral & lateroventral) است. در نماتدهای Tylenchida مجرای غده پشتی مری dorsal esophagus gland (D.E.G) در زیر استایلت وارد مجرای میانی مری میگردد. 

در طبقه بندی نماتدهای Tylenchida  تغییرات شکل مری بسیار با اهمیت است. وجود یا عدم وجود دریچه در حباب میانی مری، فاصله محل اتصال مجرای غده پشتی به مری از استایلت، طول ایستموس، اندازه و شکل جباب انتهایی مری از جمله مواردی است هستند که در طبقه بندی بکار میروند. 

ادامه نوشته

ادامه آشنایی کلی با نماتد ها:

 دفع مواد در نماتدها:

 اندام Excretory system یا سیستم دفعی ترشحی در محدوده سر قرار گرفته و بصورت منفذی است که دهانه آن کوتیکولی شده است و به همین علت قابل دیدن است. باید دقت داشت که در توصیف نماتد در سطح گونه محل قرار گرفتن این اندام اهمیت دارد.

ادامه نوشته

آشنایی کلی با نماتودها:

نماتودها را میتوان بزرگترین گروه جانوران بعد از حشرات بحساب آورد. بیشتر آنها آبزی هستند و در آب شور و شیرین دریاها و اقیانوسها و ... زندگی میکنند.

برای درک ازدهام جمعیت آنها کافیست بدانید که یک مشت از خاک در دستان شما میتواند تا 1000 عدد نماتود را در خود جای دهد. اخیرا جمعیت نماتود ها را 100000000 گونه تخمین زده اند! یعنی مقدار 50 برابر کل جانوران یا فراتر از جمعیت کل جانوران شناخته شده تا این زمان.

درک این ارقام همانند تخمین زدن تعداد کهکشان های موجود در عالم توسط اخترشناسان و دانشمندان که حدود 2000000000 عدد است میتواند تن انسان را به لرزه در آورد ...

از این رقم تا این زمان فقط حدود 2000 گونه نماتود به عنوان انگل یا پارازیت در گیاهان شناسایی شده اند! میزان جمعیت و انواع آنها در خاک به شرایطی اعم از دما و رطوبت در خاک بستگی دارد.

نماتودها نیز میتوانند در کنترل بیولوژیک نیز مورد استفاده قرار گیرند زیرا بسیاری از گونه های آن انگل قارچها و حتی باکتری نیز محسوب میشوند. در آینده ای نه چندان دور دست آوردهایی در این زمینه را شاهد خواهیم بود.

واژه نماتود شاید برای آنهایی که مطالعه ای در زمینه جانورشناسی و یا کشاورزی نداشته اند نا ملموس باشد ... برای آنها میتوان مثال کرم معروف روده انسان یعنی آسکاریس را ذکر کرد که نمونه ای از نماتودها میباشد. که ابن سینا نیز از آن با عنوان آسکاریی یاد کرده است.

ادامه نوشته

طبقه بندي نماتد هاي گياهي

 

نماتد هاي گياهي به سه گروه 1- نماتدهاي پارازيت گياهي راستهTylenchida2- نماتد هاي آزادزي و ناقل ويروس هاي گياهيDorylaimida 3- نماتد هاي ساپروفيت ،قارچ خوارو... راسته Rhabditidaمي‎باشند.

درراسته اول يا نماتدهاي انگل گياهي داراي يك نيش يا نيزه دهاني با استايلت (Stylet) كه به Stomatostylet معروف مي باشند.ولي درراسته دوم داراي استايلت قلم ني مانند دارند كه به Odontostyletمعروف مي باشد.اما در نماتدهاي راسته سوم ياساپروفيت اصلاً استايلتي وجود ندارند،ودر قسمت دهاني بصورت حفره اي مي باشد كه آب ومواد غذائي را جذب مي كند.ويكي ديگرازمشخصات اين راسته داشتن دريچه سه لتي در قسمت انتهائي مري مي باشدكه ازدو راسته ديگر قابل تفكيك است.

دربرش عرضي ساختمان بدن نماتدها بصورت دو لوله خارجي و داخلي مشاهده مي شود. درلوله خارجي به ترتيب از خارج به داخل شامل كوتيكول (Cuticule) ، هيپودرم (Hypodermis) و لايه ماهيچه‌اي (Masculature) مي‌باشند.در لوله داخلي تنها دستگاه گوارش نماتد مشاهده مي شود.و بين دو لوله خارچي و داخلي، حفره كاذب با Pseudocoelum قرار دارد. واما در برش طولي نماتدها داراي تقارن طولي هستند و فقط سيستم ترشحي، مخرج و فرج (Anus & Vulva) آنها در يك طرف قرار مي‌گيرد.

كوتيكول در نماتد، يك لايه غير سلولي، شفاف و قابل انعطاف است .كه تمام سطح خارجي و تمام منافذ بدن نماتد را مي‌پوشاندو غالباً از پروتئين و مقدار كمي نيزاز هيدروكربن وچربي تشكيل شده است. و از آنجائي كه اين لايه كوتيكل يك لايه شفاف و يا نيمه شفاف مي باشد. به همين دليل اجزاء داخلي بدن نماتدهادر زير اين لايه براحتي قابل مطالعه و ديدن مي‏باشند.

هيپودرم يك لايه سلولي، فعال و زندة زير كوتيكول است كه كارهاي متابوليكي قوي را انجام مي دهد.درزير هيپودرم،لايه ماهيچه‌اي قرار دارد كه اين لايه سلولي شامل سلولهاي ماهيچه‌اي دوكي شكل بوده كه در ماهيچه‌هاي حركتي و طولي و نماتدها ديده مي‎شود.

دستگاه گوارش نماتدها از3 قسمت عمده تشكيل شده است: قسمت جلوئي، مياني و عقبي . قسمت جلوئي دستگاه گوارش شامل دهان (Mouth) ،حفره‌ يا محفظه دهاني (Stoma) ،مري (Esophagus) و دريچه ميان مري و روده مي‌باشد. قسمت مياني دستگاه گوارش نماتد روده (Intestine) را شاملمي شود و بلاخره قسمت عقبي دستگاه گوارش شامل دريچه بين روده و ركتوم (Rectum) ، ركتوم و مخرج (Anus) مي‌باشد. نماتدها فاقد دستگاه گردش خون و تنفس هستند و اكسيژن لازم براي تنفس خود را از طريق نفوذ به ديواره بدن بدست مي‌آورند.وتغذيه نماتداز بافت گياه بصورت فيزيكو شيميائي مي باشد. به اين منظور كه ابتدا نماتد با حركات مكانيكي وضربات استايلت خود باعث پاره كردن آن شده وسپس با ترشح آنزيم هائي از معده مياني نماتد ،باعث حل شدن بافت گياه شده و آن را مي مكد ويا راه ورود به سلول باز مي شود.

نماتدها موجوداتي دو جنسي هستند و داراي افراد نرو ماده بوده و توليد مثل از طريق جفت گيري انجام مي‎شود و به نظر مي‌رسد. مانند حشرات، فورمون هاي جنسي در جلب نر و ماده به يكديگر ، مؤثر باشند.بكرزائي (Parthenogensis) و هرمافروديسم(Hermaphrodism) نيز درنماتدها ديده شده است. دوره زندگي (Life cycle) نماتدها شامل يك مرحله تخم (Egg) ،چهار مرحلة لاروي يا‌جواني (Juvenile) و يك مرحله بلوغ (Adult) مي‌باشد. هرنماتدي درطول زندگي خود چهار بار تغييرجلد (Molting) انجام مي‎دهد و معمولاً اولين تغيير جلد در داخل تخم انجام مي‎شود و نماتد معمولابصورت لارو سن 2 ازتخم خارج مي‎شودوبه گياه ميزبان حمله مي كند.

بطور كلي نماتدها موجودات هوازي (Aerobic) هستند و براي فعاليت حياتي خود احتياج به اكسيژن دارند ولي دستگاههاي خاص تنفسي ندارند و مقدار اكسيژن نيز از طريق بلع كسب مي‌كنند، برخي نماتدها در شرايط خاصي مي‌توانند بصورت بي هوازي نيز زندگي كنند.

نماتدهاي انگل گياهي اغلب درخاك زندگي مي‎كنند وريشه وساير اندامهاي زير زميني گياه را مورد حمله قرار مي‎دهند. ولي برخي مانند نماتد گال دانه گندم ونماتد ساقه ويونجه وپياز به اندامهاي هوايي گياه نيز حمله مي كنند.نماتدهاي گياهي بصورت انگل خارجي (Ectoparasite) ويا انگل داخلي (Endoparsite)هستند.انگلهاي خارجي معمولاً در بيرون بافت قرار مي‎گيرند و با استا يلت خود مواد غذايي را از درون بافت گياه كسب مي‎كنند. ولي انگلهاي داخلي مانند Meloidgyneوارد بافت گياه شده وممكن است تا ناحيه استوانه مركزي نيز پيشروي كنند.وبرخي از نماتد ها مانندنماتد مركبات‏‏‏‏‏ Tylenchulus Semipenetransونماتد گال دانه گندم Anguina triticiقسمتي از دوره زندگي خودرا بصورت خارجي وقسمتي ديگر را بصورت داخلي عمل مي كنند.

نماتد ها در بر قراري تعادل طبيعي خاك نقش مهمي دارندبسياري ازآنها مي‎توانند قارچها وباكتريها وياحتي از ساير نماتد هاي موجود در خاك كه پارازيت گياهي هستند نيز تغذيه كند و اما برعكس برخي از قارچها مانندDactylellaمي‎توانند نماتدها را به دام بيندازندواز آنهاتغذيه كنند وبرخي باكتريها نيز مانند Bacillus penetransانگل اجباري برخي نماتدهاي انگل گياهي بوده وروي آنها فعاليت مي كنند. برخي نماتد ها مانند Meloidogyneمي‎توانند راه نفوذ برخي قارچهاي خاكزي را فراهم كنندوباعث شكسته شدن مقاومت گياهي به اين قارچها شوند. مانند شكسته شدن مقاومت گياه پنبه به بيماري پژمردگي آوندي فوزاريومي پس از حمله نماتد مذكوروهمچنين مشاهده شده كه نماتدها مي‎توانند در انتقال برخي ازقارچها وباكتريهاوحتي بسياري از ويروسهاي مهم گياهي نقش داشته باشند.

تاريخچه نماتد شناسي :

نماتدشناسي علم جديدي است .اولين نماتد هاي شناخته شده پارازيت هاي انساني بوده اند ، بعدا نماتدهاي جانوري شناخته شدند و بعدا نماتدهاي آزاد وآخرين گروه نماتدهاي پارازيت گياهي شناخته ومورد بررسي قرار گرفتند .

ادامه نوشته